2 . حذف آنچه كه در آن ، يادى از پيامبر ( ص ) نشده و چيزى از قرآن در آن باره نازل نگشته و ارتباط و تأثيرى در مطالب كتاب سيره ندارد ؛ 3 . اشعارى كه ابن اسحاق آورده و آشنايان و عالمان به شعر ، آنها را درست نمىدانند ؛ 4 . مطالبى كه نقل آنها شنيع است و خاطر بعضى را مىآزارد ؛ 5 . چيزهايى كه زياد بن عبد اللّه بكّائى ( م . 183 ه . ) براى ابن هشام روايت نكرده است . « 1 » گفتنى است كه بكائى مهمترين راوى سيرهء ابن اسحاق بوده و دوبار تمامى سيره را نزد وى خوانده است . از نكات بالا ، نكتهء چهارم تا حدّى مهم است . بكائى ممكن است روايتى از سيرهء ابن اسحاق را از خود ابن اسحاق شنيده باشد كه ابن اسحاق به دلايلى آن را در سيره نياورده است . افزون بر آن ، ممكن است بكّائى به دلايلى از نقل برخى اخبار ، سرباز زده باشد . بنابراين ، هر دوى اينها مىتواند عاملى در حذف برخى نقلها باشد كه طبعا ارتباطى به ابن هشام ندارد . بنا به گفتهء « هورويتز » ، بخش عمدهء حذفيات ابن هشام ، از كتاب « مبتدأ » بوده كه مقدار فراوانى از آنها را طبرى در بخش تاريخ انبيا آورده است . نيز بخش مهمّى از آنها را كه دربارهء اخبار مكهء قديم بوده ، ازرقى در اخبار مكه نقل كرده است . در بخش سيرهء رسول ( ص ) مقدار حذف شده اندك بوده و بخشى از آن حذفها ، مانند خبر مربوط به اسارت عباس در جنگ بدر - كه مىتوانسته براى حاكمان عباسى زمان نگران كننده باشد و ابن هشام آن را حذف كرده - در تاريخ طبرى آمده است . « 2 » آقاى جاودان هم بخشى از مقالهء خود را به حذفهاى ابن هشام اختصاص داده و به نظر مىرسد بر آن بوده تا به تفصيل در اين باره سخن بگويد . « 3 » از فضاى حاكم بر مقالهء وى

--> ( 1 ) . گويا يك مورد استثنا وجود دارد كه ابن هشام مىگويد : « قال ابن هشام و ذكر غير زياد عن محمد بن اسحاق » ؛ يعنى روايتى از ابن اسحاق از غير طريق بكائى نقل كرده است . ر . ك : خلاصهء سيرت رسول الله ( ص ) ، ص سى و دو . ( 2 ) . مغازى الاولى و مؤلفوها ، ص 83 ( ترجمهء حسين نصار ، قاهره ، 1949 ) . ( 3 ) . « ابن هشام و سيرهء او » ، مجلهء آينهء پژوهش ، ش 11 ، ص 18 - 28 .